روابط انسان با ديگران محدود به روابط خانوادگى، خويشاوندى، آموزشى، همسايگى و مانند آنها نيست. انسان با ديگران روابطى دارد كه در قالب هيچ يك اين عناوين جاى ندارد؛ يعنى وابسته به نهادها و نقشهاى اجتماعى نيست. در عين حال اصلاح اين روابط انسان را در حركت به سوى مقصد يارى مىدهد و فضاى جامعه را براى تكامل اعضاى آن مناسب مىسازد. از جمله اين رابطهها، رابطه همسايگى است.
معاشرت
انسان موجودى است اجتماعى و ناگزير از معاشرت؛ و معاشرت اسلامى، اصولى دارد كه در زير مىآيد:
1. اصول و كليات معاشرت اسلامى
از نظر اسلام، معاشرت داراى اصول و ضوابطى است و فرد مسلمان بايد در معاشرتهاى خود، كلياتى را مراعات نمايد؛ ما در ذيل به بيان چند اصل از اصول معاشرت خواهيم پرداخت.
حب و بغضها براى رضاى خدا باشد
عالىترين مرتبه ايمان، چنانچه امام صادق (ع) مىفرمايد، در اين جمله نهفته است: هر كس براى خدا دوست بدارد و براى خدا دشمن بدارد و براى خدا عطا نمايد از كسانى است كه ايمانش كامل گشته است 1
و امام باقر (ع) مىفرمايد:
بحران هویت
یکی از مسائل عمده ای که در سال های بعد از انقلاب به خصوص در سال های اخیر توسط مسئولین و سیاست گذاران فرهنگی مطرح بوده ، مساله بحران هویت است . این بحران که نتیجه تلاقی سه فرهنگ ایرانی ، اسلامی و غربی و تقابل آنها در برابر یکدیگر طی سده های متمادی است ، چالش ها و آسیب های جدی را در شکل گیری هویت ایرانی به وجود آورده است . تقابل زندگی مدرن با سنت های بومی آنچنان روند شتاب آلودی به خود گرفته است که فرصت جایگزینی فرهنگی و شکل گرفتن ساختارها و نهادهای منطبق بر مقتضیات زمانی و فرهنگ بومی را سلب کرده است . به طوری که افراد جامعه و به خصوص نوجوانان و جوانان دشوارترین شرایط را از لحاظ اجتماعی شدن و فرهنگ پذیری تحمل می کنند و با نوعی نابهنجاری و یا حتی بی هنجاری دست به گریبانند ، که نتیجه آن بروز بحران هویت است . نمونه
|
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
|
|
|
|
|
تحلیل و بررسی كارشناسانه در باب معضلات و آسیبهای اجتماعی و ریشهیابی ناهنجاریهای فرهنگی و اجتماعی جامعه از جمله مسائل بسیار ضروری است كه لازم است متخصصین و كارشناسان متعهد در این امر،برای آگاهی و روشن گری صحیح افكار عمومی جامعه و نجات نسل جوان و خانوادههای آنان، با جدّیت و دلسوزی تمام،نظرات و برنامههای پیشنهادی خود را، ارائه دهند و با بهرهگیری مناسب از اصول و مبانی دینی، گامی در جهت رفع معضلات جامعه بر دارند. بدین منظور چندی پیش در یكی از نشریات، مصاحبهای با یكی از نمایندگان محترم مجلس درج شده بود۱كه حاوی نكات مثبت و منفی در زمینه ریشهیابی ناهنجاریهای فرهنگی و اجتماعی جامعه بود اما در عین حال بعضی از مطالب یاد شده قابل تأمل و بررسی به نظر میرسد كه احتراماً به برخی اشاره میشود. |
مقدمه
فاقم وجهک للدین حنیفا فطرة الله التی فطر الناس علیها لاتبدیل لخلق الله ذلک الدین القیم و لکن اکثر الناس لایعلمون «حق گرایانه روی خود را به سوی دین کن، همان که سرشت خدایی است،که مردم را به آن سرشته است که هیچ تغییری در خلقت خدا نیست. این است آیین استوار حق ولکن اکثر مردم از این حقیقت آگاه نیستند.»(روم:30)
چرا بسیاری از کارکنان و مدیران سازمانها، در عین برخورداری از صفات پسندیده فراوان، خوب کار نمی کنند و گاه مشکل می آفرینند؟ چرا از انبوه سرمایه ها، امکانات، نیروها، استعدادها و عمر خود به گونه ای نامنظم و غیر مؤثر بهره برداری می کنند؟ چرا پایبندی به وظیفه و نقش سازمانی نزد آنها مفهوم نداشته، در عین تراکم نیروی کار، بسیاری از کارها زمین می ماند؟ و خلاصه، چرا روحیه و نشاط، هدفداری و مسئولیت، اطمینان و لذت، امنیت و رضایت، کیفیت و معنویت و جدیت و موفقیت;
زندگی می کند یا چگونه می توان به راحتی در کنار انسان ها، با فرهنگ های رنگارنگ زندگی کرد و خوش بود.
● تعریف مفهومی سرمایه اجتماعی
دغدغه تنزل روابط اجتماعی از موضوعاتی است که به کرات در جامعهشناسی کلاسیک و معاصر به چشم میخورد. شاید بتوان گفت که تولد جامعهشناسی معلول نگرانی مربوط به روند رو به تنزل روابط اجتماعی در نتیجه صنعتی شدن و آغاز مدرنیت است. به نظر جورج زیمل، فرآیندهایی نظیر تقسیم کار فزاینده، عقلانیت مفرط، سلطه روزافزون و... سبب پیدایش دلزدگی و احتیاط در روابط اجتماعی موجود در کلانشهرها شده است. در حالت دلزدگی که میگوییم، فرد قادر به درک تفاوتها نیست. برای چنین فردی همه انسانها در یک سطح و بدون تمایز ظاهر میشوند، در این شرایط اهمیت زندگی از میان میرود، تمام امور و فعالیتها یکنواخت میشوند و رضایت از زندگی کاهش مییابد. احتیاط هم از دیگر ویژگیهای روابط اجتماعی در زندگی کلانشهری است. به موازات افزایش افراد و تراکم فیزیکی، روابط چهره به چهره کارکرد خود را از دست داده و جای خود را به روابط دیگری میدهند.
بویژه کنت و دورکیم اصرار داشتند که در جامعه شناسی نیز همانند علوم طبیعی روشی را اتخاذ نمایند که از طریق آن با دقت بیشتری به مطالعه و بررسی دلایل اجتماعی پدیده ها بپردازند.
این روش دیدگاه و حرکتی عقلانی را برانگیخت که جامعه شناسان کارکردگرا پیوسته آن را اظهار می کردند. بدین معنی که جامعه شناسان باید بی طرفانه به بررسی پدیده های اجتماعی پرداخته و نباید تحت تاثیر ارزش های شخصی خود قرار گیرند
فحاشی و دشنام یکی از پدیده های نابهنجار در مناسبات اجتماعی است. از طرفی با توجه به آثار روانی و اجتماعی دشنام در تخریب وجه ظاهری شخص و درنهایت تخریب شخصیت او اسلام نسبت به این موضوع حساسیت نشان داده و در آموزه های قرآن ضمن پرداختن به آثار تخریب و زیانبار آن، حکم حرمت را بر آن بار کرده است. در این نوشتار تلاش بر آن است تا نقش و کارکردهای دشنام در حوزه های روان شناسی و روان شناسی اجتماعی بازخوانی و تحلیل و تبیین قرآن از این موضوع ارائه گردد. اینک با هم آن را از نظر می گذرانیم.
● مفهوم دشنام و ناسزاگویی
یکی از نابهنجاری اجتماعی دشنام و فحش است. دشنام به معنای این است که دیگری را با گفتارها و سخنان ناسزا و ناروا و زشت مورد خطاب قرار دهند و مخاطب تحت تأثیر آن، واکنش انفعالی نشان دهد. دشنام در اصطلاح و کاربردهای عمومی شامل عیب جویی و گفتن عیب دیگران نیز می شود. بنابراین دشنام و ناسزاگویی هرگونه سخنی زشتی است که موجب رنجش شخص شود و تحت تأثیر آن منفعل گردد.
کشور ما نیز در سال های اخیر به خاطر یک سری برنامه های توسعه شاهد تغییر هنجارهای اجتماعی بوده است و با از بین رفتن هنجارهای غیررسمی اهمیت زندگی از میان رفته و تمام امور و فعالیت ها یکنواخت شده و نیز رضایت از زندگی کاهش یافته است.
از طرف دیگر نهادهای جایگزینی نیز برای تولید این هنجارها و روابط متقابل اجتماعی در شرایط جدید جامعه ایجاد نشده است.
نگاهى از بام تیره و هوس آلود سده بیست به روزگاران گذشته ، جهان را پهنه دگرگونیهاى بیشمار نشان مى دهد. دگرگونیهاى که گاه نابودى و نامرادى ؛ و زمانى امید و کامروایى به ارمغان آورده اند، و پرونده زندگى انسان را از لحظه هاى زشت و زیبا آکنده اند. بررسى مجموعه فراز و نشیبهاى تاریخ ، بشر را بدین حقیقت رهنمون مى کند که : پدیده هاى خوب و بد جوامع انسانى چیزى جز بازتاب روشن فرهنگهانیست به عبارت دیگر فرهنگ ، خاستگاه همه پیشرفتها، نوآوریها و منشا همه عقب ماندگى به شمار مى آید.
زمینه روانشناسی اجتماعی
پیدایش روانشناسی اجتماعی از آغاز سده بیستم در جوامع غربی به منظور حل برخی مشکلاتی بود که این جوامع در عمل با آن رویارو بودهاند. بسیاری از این مشکلات نوین بوده و ناشی از دگرگونیهای اجتماعی شدید، مانند صنعتی شدن، رشد شهرنشینی، حرکت گسترده جمعیت از ... روستاها به مناطق شهری و تضعیف کارکردهای کلیسا، خانواده و دیگر نهادهای سنتی است.
پژوهشهای روانشناسی اجتماعی بر این مساله متمرکز شده است که چگونه مردم میتوانند با این تغییرات اجتماعی بهتر سازگار شوند و فشارهای روانی و اجتماعی زندگیشان را که در محیطهای شهری نوین و سازمانهای کار به وجود آمده است ، تحمل کنند.
در این مقاله، بخشی از قانون مجازات اسلامی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است که تعداد قابل ملاحظه ای از مرتکبین و قربانیان آن جرائم را زنان و جوانان تشکیل می دهند. در این راستا ضمن تحلیل حقوقی مواد قانونی، موضوع در رویه محاکم نیز مورد مطالعه قرار گرفته است، لذا از برآیند مداقه در نظر و عمل، خلأها و کاستی ها ی این مبحث کشف و راه کارهای حل آن ارائه گردیده است.
همچنین امام صادق (ع) به یكی از یارانش میفرماید:... به فقیر بهاندازهییمیتوان مال داد كه بخورد، بنوشد، بپوشد، ازدواج كند، صدقه دهد و بهزیارت خانه خدا رود.
سعید فرقانی - برای بررسیراههای درمان فقر باید با دو نگرش به این مسئله بپردازیم. نگرش اول، نگاهی كوتاه مدّت و مقطعی به این مشكل است و به سببوضعیت بسیار ناگوار برخی از تهیدستان، به شناسایی و تبیین راههایكوتاهمدت و ضربتی برای رویارویی با این مشكل میپردازد. نگرش دوم،راههای اساسی پیشگیری
اشاره: بقاي هر جامعه اي به نظم و ثبات بستگي دارد و براي ايجاد نظم و تنظيم روابط ميان اعضاي جامعه، بايد دو کار مهم صورت گيرد؛ کار اول «حصول اطمينان از اينکه کارهاي حياتي جامعه انجام مي گيرد»، کار دوم «پيشگيري از اختلالها و آشفتگي هايي که ممکن است به سببت کشمشکهاي دروني جامعه در زندگي اجتماعي پديد آيد.»
انجام اين دو کار مهم و اساسي، از طريق مکانيسم «کنترل اجتماعي» صورت مي پذيرد که در اين مکانيسم، نظم جامعه، بر اساس تشويق رفتارهاي مطلوب و تنبيه رفتارهاي نامطلوب سازمان داده مي شود.
در اين نوشتار سعي داريم به مقوله «کنترل اجتماعي» بپردازيم.
تعريف کنترل اجتماعي
جامعه شناسان تعاريف زير را از «کنترل اجتماعي» دارند:
- «به مکانيسم هايي اطلاق مي شود که جامعه براي واداشتن اعضايش به سازگاري و جلوگيري از ناسازگاري به کار مي برد.»
- «به مجموع عوامل محسوس و نامحسوسي که يک جامعه در جهت حفظ معيارهاي خود به کار مي برد و مجموع موانعي که به قصد جلوگيري افراد از کجروي اجتماعي در راه آنان قرار مي دهد، گفته مي شود.»
- «مجموعه اي از منابع مادي و نماديني که در اختيار جامعه قرار دارد و براي حصول اطمينان از همنوايي رفتاري اعضاي با اصول و مقرراتي از پيش تعيين شده و مورد تاييد، از آن استفاده مي کند.»
انضباط" از واژه "ضبط" گرفته شده و به معناي خويشتن را خوب حفظ كردن است. انضباط اجتماعي يعني افراد در همه كارهاي اجتماعي خود را در چارچوب قانون شرع و عقل و مقررات عرفي نگه دارند تا هيچ تخلفي از آنان سر نزند.
مقام معظم رهبري درباره انضباط اجتماعي مي گويند: انضباط اجتماعي به معناي نظم پذيري در همه امور است كه عبور نكردن از خط پياده براي خودروها در خيابان از آن جمله است؛ اما از همين جا بايد انضباط اجتماعي را شروع كنيم و در همه مسائلمان تا مسؤليت هاي بالا و در برخورد با مسائل كشور به آن توجه كنيم. كساني كه مراجعات مردمي دارند و در برخورد با مردمي كه به آنها مراجعه مي كنند، و نيز كساني كه كار را بر دوش گرفته اند، نظم و انضباط را بايد در كار رعايت كنند. بي هيچ ترديد، اساس زندگي اجتماعي بر نظم بنا شده است و تار و پود جامعه به قانون بستگي دارد. اگر نظم و قانون مراعات نشود، باصطلاح "سنگ روي سنگ بند نمي شود". از اين رو، هر اجتماعي بايد قانون لازم الاجرا داشته باشد تا شكل بگيرد و به حيات خويش ادامه دهد، بخش مهمي از اديان الهي نيز به نظم و انضباط اختصاص يافته؛ اما در هيچ مكتبي چون اسلام بر اين مسئله تاكيد نشده است.
شايد بتوان گفت: دين براي برقراري نظم و انضباط در سراسر
با سلام و عرض ادب خدمت شما دوستان گرامی ، 
