انضباط اجتماعي 

بسم الله الرحمن الرحيم
"انضباط" از واژه "ضبط" گرفته شده و به معناي خويشتن را خوب حفظ كردن است. انضباط اجتماعي يعني افراد در همه كارهاي اجتماعي خود را در چارچوب قانون شرع و عقل و مقررات عرفي نگه دارند تا هيچ تخلفي از آنان سر نزند.

مقام معظم رهبري درباره انضباط اجتماعي مي گويند: انضباط اجتماعي به معناي نظم پذيري در همه امور است كه عبور نكردن از خط پياده براي خودروها در خيابان از آن جمله است؛ اما از همين جا بايد انضباط اجتماعي را شروع كنيم و در همه مسائلمان تا مسؤليت هاي بالا و در برخورد با مسائل كشور به آن توجه كنيم. كساني كه مراجعات مردمي دارند و در برخورد با مردمي كه به آنها مراجعه مي كنند، و نيز كساني كه كار را بر دوش گرفته اند، نظم و انضباط را بايد در كار رعايت كنند. بي هيچ ترديد، اساس زندگي اجتماعي بر نظم بنا شده است و تار و پود جامعه به قانون بستگي دارد. اگر نظم و قانون مراعات نشود، باصطلاح "سنگ روي سنگ بند نمي شود". از اين رو، هر اجتماعي بايد قانون لازم الاجرا داشته باشد تا شكل بگيرد و به حيات خويش ادامه دهد، بخش مهمي از اديان الهي نيز به نظم و انضباط اختصاص يافته؛ اما در هيچ مكتبي چون اسلام بر اين مسئله تاكيد نشده است.

شايد بتوان گفت: دين براي برقراري نظم و انضباط در سراسر زندگي بشر آمده است تا او را در زندگي فردي – اجتماعي و در رابطه اش با خود و خدا و مردم منضبط و دقيق بار بياورد.

امام موسي كاظم (ع) به پيروان قرآن سفارش مي كند كه زندگي خويش را بر نظم و برنامه ريزي دقيق استوار سازند: تلاش كنيد كه شبانه روز خويش را به چهار بخش تقسيم كنيد: بخشي براي مناجات با خدا، بخشي براي گذران زندگي، بخش سوم براي معاشرت با برادران ديني و مورد اطمينان كه عيوب و نارسايي ها را به شما نشان دهند و در نهان با شما يكرنگ باشند، بخش چهارم را در خوشي هاي حلال صرف كنيد تا براي سه بخش ديگر توان و نيرو بگيريد.

ابعاد انضباط اجتماعي:
مهمترين بخش زندگي انسان به شكل اجتماعي اداره مي شود، زندگي اجتماعي از خانواده شروع مي شود و تا روابط بين المللي ادامه مي يابد. هر يك از اين مراحل نيز با كيفيت و اهداف گوناگوني تشكيل مي شود كه نظم مخصوص به خود را مي طلبد. بر اين اساس، شمارش ابعاد كمي و كيفي نظم اجتماعي كاري بس دشوار و چه بسا دست نيافتني و در حد محال است. در اينجا، به مهمترين ابعاد اجتماعي اشاره مي كنيم:
الف – انضباط اقتصادي: منظور منظم بودن در همه امور اقتصادي از قبيل توليد و توزيع و مصرف و داد و ستد و ... است. بخش مهمي از احكام و قوانين جامعه – اسلامي يا غير اسلامي – را مسائل اقتصادي تشكيل مي دهد كه هر شهروندي مؤظف به اجراي آن است.

در مكتب اسلام، هر مسلماني وظيفه دارد كه پيش از شروع به كار اقتصادي نخست قانون آن را بياموزد تا طبق قانون خدا و نظم ديني اقدام كند و مرتكب خلاف نشود.

امير مؤمنان علي (ع) مي فرمايند: اي گروه بازرگانان، نخست احكام را بياموزيد و سپس به بازار برويد.

هر مسلماني در ميدان اقتصادي به صدها تابلوي بايد و نبايد بر مي خورد كه هر يك از آنها بخشي از نظم اقتصادي را رقم مي زند و لازم است كه آن ها را رعايت كرد.

رهبر انقلاب درباره انضباط اقتصادي و مالي مي گويند: انضباط اقتصادي و مالي به مفهوم مقابله با ريخت و پاش و زياده روي و اسراف در مصرف است.

كساني كه بي خود خرج مي كنند و مصرف آنها زياده از حد است موجودي جامعه را به لحاظ امكانات اقتصادي رعايت نمي كنند، آنها بي انضباط اقتصادي و مالي اند.

ب – انضباط اخلاقي: بسياري از مسائل اخلاقي مانند وفاي به عهد و پيمان و احترام به اموال عمومي و دولتي و رعايت بهداشت اجتماعي و حسن خلق و داشتن حجاب و احترام به ناموس مردم و پرداخت حقوق ديگران و ... در اجتماع مفهوم پيدا مي كند.

اين گونه مسائل "اخلاق اجتماعي" ناميده مي شود و در تنظيم روابط اجتماعي نقش اساسي دارد.

ج – انضباط سياسي: براي آنكه نظم اسلامي طبق برنامه صحيح و پوياي خويش به پيش برود، مسلمانان همواره بايد در چارچوب سياسي خاصي گام بردارند كه خدا و پبامبر و اولوالامر آن را ترسيم مي كند: "اي كساني كه ايمان آورده ايد، خدا و پيامبر و صاحبان امر را اطاعت كنيد". (نساء، آيه 54)